Edukacja przyrodnicza

Zaproszenie nietoperzy do ogrodu to jeden z najlepszych sposobów na naturalną ochronę roślin i wsparcie lokalnego ekosystemu. Nietoperze działają jak darmowy, ekologiczny oprysk, eliminując tysiące uciążliwych owadów każdej nocy.

Dlaczego warto ugościć nietoperze?

* Skuteczna walka z komarami: Jeden mały nietoperz (np. karlik malutki) potrafi zjeść nawet do 1000 komarów i meszek w ciągu jednej godziny.

* Ochrona upraw: Nietoperze żywią się wieloma szkodnikami ogrodowymi, w tym ćmami (których gąsienice niszczą warzywa i owoce) i chrząszczami.

* Darmowy nawóz: Odchody nietoperzy (tzw. guano) to jeden z najbardziej cenionych, bogatych w fosfor i azot naturalnych nawozów na świecie.

* Ochrona gatunkowa: Wszystkie gatunki nietoperzy w Polsce są pod ochroną. Zapraszając je do ogrodu, pomagasz ratować te pożyteczne ssaki, które tracą swoje naturalne siedliska.

Jak przyciągnąć nietoperze do ogrodu?

Aby nietoperze chciały zamieszkać w Twojej okolicy, musisz zapewnić im schronienie, wodę oraz źródło pożywienia. W tym celu:

1. Zawieś specjalną budkę (schron)

Nietoperze potrzebują bezpiecznego miejsca na odpoczynek w ciągu dnia.

Konstrukcja: Budki dla nietoperzy różnią się od ptasich – są wąskie, szczelinowe, z wejściem od dołu i szorstką ścianką w środku, aby zwierzęta mogły się łatwo chwycić.

Lokalizacja: Zawieś budkę na wysokości minimum 3–4 metrów nad ziemią (na ścianie budynku lub wysokim pniu drzewa). Miejsce powinno być nasłonecznione (najlepiej wystawa południowa lub południowo-wschodnia) i osłonięte od silnego wiatru.

Bezpieczeństwo: Wokół wlotu do budki nie może być gałęzi, które utrudniałyby dolot lub ułatwiały polowanie kotom.

2. Posadź rośliny wabiące nocne owady

Nietoperze przylecą tam, gdzie mają pod dostatkiem jedzenia. Posadź kwiaty, które intensywnie pachną wieczorem i przyciągają nocne motyle oraz inne owady:

• Maciejka
• Tytoń ozdobny
• Wieczornik damski
• Wiciokrzew pomorski

3. Zapewnij dostęp do wody

Nietoperze piją w locie, zniżając się nad taflę wody. Jeśli masz w ogrodzie oczko wodne lub staw o otwartej powierzchni, stworzysz dla nich idealny wodopój.

4. Ogranicz chemię i sztuczne światło

Zrezygnuj z pestycydów: Środki chemiczne zabijają owady (pokarm nietoperzy) i mogą prowadzić do zatrucia samych ssaków.

Zredukuj oświetlenie ogrodowe: Silne reflektory ogrodowe mogą płoszyć niektóre gatunki nietoperzy. Jeśli musisz używać światła, wybierz lampy z czujnikiem ruchu lub skierowane strumieniem w dół.

Fakty i mity na temat nietoperzy

Czy nietoperze wkręcają się we włosy? Nie. To mit. Nietoperze mają doskonałą echolokację i potrafią ominąć przeszkodę cienką jak ludzki włos.

Czy roznoszą wściekliznę? Ryzyko jest minimalne. Zdrowy nietoperz unika kontaktu z ludźmi. Jeśli znajdziesz nietoperza na ziemi, nigdy nie dotykaj go gołymi rękami – użyj grubych rękawic lub skonsultuj się z lokalnym ośrodkiem rehabilitacji zwierząt.

Czy nietoperze są wampirami pijącymi krew?

Nietoperze żywią się głównie owadami i nektarem z kwiatów. Na świecie są tylko trzy gatunki nietoperzy pijących krew. Zamieszkują jedynie Amerykę Południową i Środkową — ani w Polsce, ani w Europie nigdy ich nie było. Jeden z nich pije krew ssaków, interesując się głównie bydłem (krowami czy świniami). Dwa pozostałe żywią się krwią ptaków. Nietoperze nie ssą krwi przez rurkę jak komary – robią małe nacięcie i zlizują ją językiem.

W naszym środowisku żyje wiele gatunków, które można by określić mianem wampirów, np. komary, pchły, wszy, pijawki, ale to właśnie do nietoperzy przylgnął ten krzywdzący mit, który doprowadził do tego, że na przestrzeni wieków były zabijane, przepędzane i utożsamiane z wampiryzmem.

Ignorancja ludzka to straszne ograniczenie skutkujące tępieniem pożytecznych gatunków, a tym samym szkodzeniem samemu człowiekowi.

Zainteresuj się nietoperzami, a zrozumiesz, że to nasi wielcy sprzymierzeńcy, których powinniśmy chronić najlepiej, jak to możliwe!

Co zrobić, gdy znajdziemy nietoperza na ziemi?

1. Załóż rękawiczki. Użyj grubych, skórzanych rękawic ogrodowych lub ochronnych, aby uniknąć bezpośredniego kontaktu ze zwierzęciem.
2. Użyj pudełka. Delikatnie nakryj nietoperza kartonikiem lub plastikowym pojemnikiem (z drobnymi otworami do oddychania, o średnicy do 0,5 cm), a pod spód wsuń sztywną kartkę papieru, by przenieść go do środka.
3. Zapewnij nietoperzowi spokój. Do pojemnika możesz włożyć mały, miękki skrawek materiału do schowania się oraz płytki kapsel z niewielką ilością wody.

Sprawdź porę roku i sytuację:

Wiosna/lato/jesień: Jeśli nietoperz leży na ziemi za dnia, jest osłabiony, ranny lub to osesek, potrzebuje pomocy. Oseska można spróbować delikatnie umieścić w pobliżu kryjówki (np. na styku dachu ze ścianą w promieniu kilku metrów).

Zima: Jeśli jest zimno, a nietoperz leży na mrozie lub w miejscu zagrożonym zamarznięciem, zabierz go do ciepłego pomieszczenia (np. piwnicy o niskiej temperaturze) i wezwij fachowców. Nie wypuszczaj go na mróz!

Skontaktuj się ze specjalistami:

Zadzwoń do organizacji zajmujących się ochroną nietoperzy, np.:

* PTOP Salamandra – infolinia: 604 836 583,

* lokalnej Ekostraży,

* Urzędu Gminy,

* Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska,

* Ośrodka Rehabilitacji Dzikich Zwierząt „Klekusiowo”.

Gacek Nietoperek